RESİM SANATINDA GEOMETRİ: YAPAY ZEKÂ VE ARAŞTIRMA VERİLERİNE DAYALI KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Anadolu Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BEHNAZ EBRAHIMI
Danışman: Leyla Varlık Şentürk
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Resim
sanatında geometri; geleneksel figüratif temsillerden uzaklaşarak soyut bir
görsel dilin inşasında önemli bir rol oynamıştır. Sanatçının dış dünyayı
göründüğü gibi yansıtma kaygıları uygarlıkla birlikte evrilmiş, modern dünyanın
çağı yakalamak ve anlamak konusunda verdiği çabayla birlikte, geneli değil,
özeli ve içsel olanı anlatma çabalarına dönüşmüştür. Bu süreci başlatan imgenin
ya da şeylerin geometri ile olan yakınlığı olmuştur. Cezanne ile başlayan
süreç, sanatçının yaratı gücü, bilimsel gelişmeler ve çağdaş sanatçılarla
günümüzde de geçerliliğini korumaktadır. Günümüzde geometri farklı malzeme ve tekniklerle yaratım sınırlarını zorlamaktadır. Bilim, sanat ve tasarımda başvurulan geometri, çözümleme ve yaratım
açısından çeşitlilik sağlamaktadır. Bu formların analizi, uzun süre sanatçıların
deneyimlerine, sanat tarihçilerinin bilgisine ve eleştirmenlerin yorumlarına
dayalı geleneksel yaklaşımlarla bağlı kalmıştır. Günümüzde yapay zekâ teknolojileri, özellikle çok modlu modellerin
ortaya çıkışıyla sanat eserlerinin analizinde devrim yaratmıştır. Görsel ve yazınsal verileri birlikte işleyebilen bu modeller, sanatın
geometrik yapısını inceleme olanağı sunmaktadır. Ancak temel soru şudur: NLP
tabanlı dil modelleri, geometrik analizleri insan kadar doğru ve derinlikli
yapabilir mi? Bu
çalışma, yapay zekânın resim sanatında kompozisyon ve biçim analizine nasıl
entegre edilebileceğini göstermeyi amaçlamaktadır. Geleneksel yöntemlerle
karşılaştırmalı olarak, geometrik yapıların bilimsel yöntemlerle
değerlendirilmesi hedeflenmektedir. Sonuçta, teknolojik araçların sanat
araştırmalarında yeni bir perspektif sunduğu ve gelecekteki çalışmalara değerli
bir referans olacağı düşünülmektedir.
Anahtar Sözcükler: Resim Sanatı, Geometri, NLP Modelleri, Yapay Zekâ, Analiz