Özel Gereksinimli Çocukların Ekran Maruziyetlerinde Ebeveyn Tükenmişliğinin ve Zorlayıcı Psikolojik Yaşantılarının Rolü
Çimşir E., Odluyurt S., Diken I. H., Akdoğan R. (Yürütücü)
Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2024 - 2026
- Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
- Destek Programı: BAP Araştırma Projesi
- Başlama Tarihi: Mayıs 2024
- Bitiş Tarihi: Mayıs 2026
Proje Özeti
| Normal gelişim gösteren çocuklara benzer biçimde özel gereksinimli çocuklar için de bilgisayar, tablet ve televizyon gibi ekranı olan medya araçlarına ulaşım günümüzde çok kolay hale gelmiştir. Bu durum çocukların yaşamına bilgiye kolay ulaşma ve eğlenceli vakit geçirmek gibi olumlu katkılar sunabilmektedir. Ancak ekran karşısında gereğinden fazla kalmak (ekran maruziyeti- screen exposure) fiziksel, duygusal, sosyal ve akademik birçok soruna hatta ekran bağımlılığına da yol açabilmektedir. Öte yandan çocuk gelişiminde ebeveynlerin tutumları ve kendi psikolojik yaşantılarının en belirleyici faktörlerden biri olduğu düşünüldüğünde, normal gelişim gösteren çocuklarda olduğu gibi özel gereksinimli çocuklar için de ekran maruziyetinin oluşmasında ebeveynlerin rolünün olabileceği ön görülebilir. Özellikle özel gereksinimli çocuk ebeveynlerinin tükenmişlikleri çocuklarını ihmal etmelerine yol açan bir faktör olarak düşünüldüğünde ebeveyn kontrolünden çıkan çocukların ekran maruziyeti yaşamalarının olası olduğu söylenebilir. Literatürde özel gereksinimli çocukların ekran maruziyeti ve olası dinamikleri konusunda sınırlı çalışma bulunmaktadır. Ebeveyn tükenmişliğinin ekran maruziyeti üzerinde yordayıcı etkisine ilişkin ise hiç çalışma bulunmamaktadır. Açıklayıcı sıralı karma desenin kullanılacağı bu araştırma kapsamında özel gereksinimli çocukların ekran maruziyet yaşantılarının ebeveynlerle ilişkili dinamiklerine ilişkin mekanizmanın ortaya çıkarılması hedeflenmektedir. Bu amaç doğrultusunda öncelikle ebeveynlerin psikolojik zorlukları ve tükenmişliklerinin çocuklarını ihmal etmelerine, ihmal edilen çocukların da ekrana daha fazla maruz kaldıklarına ilişkin hipotetik bir modelin test edilmesi amaçlanmaktadır. Farklı yetersizlik tanısına sahip çocuğu olan yaklaşık 300 ebeveynden Maslach Tükenmişlik Ölçeği- Özel Gereksinimli Çocuk Ebeveynleri Türkçe Formu (Ergin, 1992), Engelli Çocuk Ebeveynlerinin Psikolojik Yaşantıları Ölçeği (Akdoğan, 2020), Ebeveyn Disiplin Yaklaşımları Ölçeği-İhmal Alt Boyutu (Akyıldız, 2018) ve çocukların hafta içi ve hafta sonu ekran başında kalma sürelerini sorgulayan bir maddenin de bulunduğu demografik bilgi formu aracılığıyla veriler toplanacaktır. Elde edilecek olan nicel verilerin SPSS ve MPlus istatistik programları aracılığıyla korelasyon, regresyon ve yapısal eşitlik modeli çerçevesinde analiz edilmesi planlanmıştır. Araştırmanın nitel bölümü kapsamında ise amaçlı örnekleme yöntemiyle yaklaşık 10 ebeveyne ulaşılacak, bu ebeveynlerle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılacak ve görüşmeler içerik analizi ile çözümlenecektir. Verilerin hem özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilere eğitim veren ve onlarla çalışan özel eğitim öğretmenleri, psikolojik danışmanlar ve branş öğretmenlerine hem de ebeveynlere yol gösterici olması beklenmektedir. |