Eisenia fetida'da (Kırmızı Kaliforniya Toprak Solucanı), Maclura pomifera (Yalancı Portakal) Yaprak Ekstrelerinin Toksikolojik ve Rejeneratif Etkileri Antioksidan Parametreler ve Fenolik Bileşiklerin Değerlendirilmesi

Özek G., Yur S., Özmen Yaylacı A., Özek T., Yaylacı Ö. K. (Yürütücü)

Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Diğer, 2026 - 2027

Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
Destek Programı: BAP Diğer
Başlama Tarihi: Haziran 2026
Bitiş Tarihi: Aralık 2027

Proje Özeti

Toprak solucanları, özellikle Eisenia fetida, toksik maddelere karşı verdikleri biyolojik yanıtlar nedeniyle ekotoksikolojik çalışmalarda yaygın olarak kullanılan model organizmalardır. Kapalı dolaşım sistemine sahip olmaları, gangliyon yapıları ve yüksek rejenerasyon kapasiteleri nedeniyle toksikoloji, nöroloji ve rejenerasyon araştırmalarında önemli avantajlar sunarlar. Toprak solucanları kullanılarak yapılan toksisite testleri, test maddesinin etkilerini canlı bir organizmanın bütün fizyolojik süreçleri içinde değerlendirdiği için in vivo toksisite testleri olarak sınıflandırılır ve farmakolojik açıdan potansiyel etkilere sahipi maddelerin toksisite özelliklerinin değerlendirmelerinde yaygın olarak kullanılır.
Maclura pomifera (Raf.) C.K. Schneid. (yalancı portakal), Moraceae familyasına ait olup endüstriyel ve geleneksel kullanım alanlarına sahiptir. Bitkinin farklı kısımlarından elde edilen ekstrelerin antimikrobiyal, antioksidan, antiülseratif, hepatoprotektif, kardiyoprotektif ve antidiyabetik etkileri olduğu bildirilmiştir. Meyve, kabuk, kök ve yapraklarından elde edilen ekstrelerde flavonoidler, fenolik bileşikler, organik asitler, vitaminler, steroller ve terpenler gibi çok sayıda biyolojik aktif bileşik tanımlanmıştır.
Literatürde yapılan çalışmalar çoğunlukla bitkinin meyve kısmına odaklanmış olup, yaprak ekstreleri üzerine sınırlı sayıda araştırma bulunmaktadır. Bununla birlikte, farklı ekstraksiyon yöntemlerinin elde edilen bileşik profilini değiştirdiği gösterilmiştir. Literatürde yapılan çalışmalar çoğunlukla bitkinin meyve kısmına odaklanmış olup, yaprak ekstraktları üzerine sınırlı sayıda araştırma bulunmaktadır. Bununla birlikte, farklı ekstraksiyon yöntemlerinin elde edilen bileşik profilini değiştirdiği gösterilmiştir. Hekzan ve %80 metanol kullanılarak bitkiden hidrofobik sekonder metabolitler içeriği ve fenolik bileşikler/ flavanoid bileşenlen içeriği bakımından iki farklı fraksiyon elde edilerek farklı polarite özelliklerine sahip bileşik gruplarının toksikolojik, oksidatif stres ve rejeneratif etkilerinin karşılaştırılması ilk kez gerçekleştirilecektir.
M. pomifera ekstrelerinin toksisite profili tam olarak net değildir. Bazı çalışmalarda yüksek dozlar dışında toksik etki gözlenmezken, bazı bileşiklerin toksik olabileceği bildirilmiştir. Ayrıca bitkinin ağır metal içeriği ve bazı bileşiklerinin enzimatik ve epigenetik etkileri nedeniyle toksisite potansiyeli bulunduğu ifade edilmektedir.
Bu çalışmada, M. pomifera yapraklarının hekzan ve %80 metanol ekstrelerinin akut, kronik ve rejeneratif toksik etkileri Eisenia fetida üzerinde araştırılacaktır. Ayrıca ekstrelerin fenolik bileşik içerik analizleri de gerçekleştirilecektir. OECD standartlarına uygun olarak planlanan çalışmada; mortalite, antioksidan enzim aktiviteleri (SOD, CAT), GSH ve MDA düzeyleri değerlendirilecek, ayrıca rejenerasyon kapasitesi (blastem oluşumu) ve üreme parametreleri incelenecektir.