PROJE OSBIP: TÜRKİYE'DE EBEVEYNLERİN ERKEN OTİZM MÜDAHALE SÜRECİNE İLİŞKİN DENEYİMLERİNİN ARAŞTIRILMASI

Diken I. H., Diken Ö., Eyüboğlu M., Eyüboğlu D., Kurnaz E., Günden U. O., et al.

Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2025 - 2026

Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
Destek Programı: BAP Araştırma Projesi
Başlama Tarihi: Mart 2025
Bitiş Tarihi: Eylül 2026

Proje Özeti

Bu proje, Türkiye’de otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan çocukların ebeveynlerinin/bakım verenlerinin erken müdahale hizmetlerine ilişkin deneyimlerini; ilk gelişimsel kaygıdan tıbbi tanılama/risk bildirimine, eğitsel değerlendirmeden eğitim ve terapi hizmetlerine kadar bütüncül biçimde incelemek amacıyla yürütülmüştür. Kesitsel tarama modelindeki araştırmaya Türkiye’nin 74 ilinden 283 ebeveyn/bakım veren katılmıştır. Veriler, yapılandırılmış derecelendirme maddeleri ile açık uçlu soruları birlikte içeren çevrimiçi bir anket aracılığıyla toplanmıştır. Nicel veriler betimsel istatistiklerle, açık uçlu yanıtlar ise tümevarımsal içerik analiziyle çözümlenmiştir. Ebeveynler gelişimsel farklılıkları ortalama 18,6 ayda fark etmiş; tanı/risk bildirimi ortalama 25,0 ayda, eğitim veya terapiye başlama ise ortalama 29,7 ayda gerçekleşmiştir. İlk kaygı ile tanı arasındaki ortalama süre 6,6 ay, tanı ile eğitim/terapi başlangıcı arasındaki süre 4,7 aydır. Katılımcıların %50,9’u gerekli erken müdahale hizmetlerinin yeterli olmadığını bildirmiştir. Bulgular; hizmet yoğunluğu, kurumlar arası iş birliği, kamusal hizmetlerin yeterliliği, sosyal kabul, ailelerin mali yükü ve kapsayıcı eğitim desteği alanlarında önemli güçlükler bulunduğunu göstermiştir. Nitel analizde sistemsel/kurumsal engeller, mali yük ve eşitsizlik, mesleki yeterliğe ilişkin kaygılar, müdahale yoğunluğu ve bireyselleştirme yetersizliği, ailelerin duygusal-psikolojik yükü ve hizmet sınırlılıklarıyla ağırlaşan çocukla ilişkili güçlükler öne çıkmıştır. Sonuçlar, Türkiye’de erken otizm müdahalesinin daha koordineli, aile merkezli, eşitlikçi ve kanıta dayalı bir hizmet sistemi içinde güçlendirilmesi gerektiğine işaret etmektedir.