En Savunmasızları Anlamak: Dijital Göçmenlerin Algoritma Temelli Dijital Reklamlara Yönelik Farkındalık Düzeyleri, Bilgi Seviyeleri ve Mücadele Araçları
Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2025 - 2026
- Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
- Destek Programı: BAP Araştırma Projesi
- Başlama Tarihi: Haziran 2025
- Bitiş Tarihi: Temmuz 2026
Proje Özeti
Bu çalışma, Türkiye'deki dijital göçmenlerin sosyal medya platformlarında karşılaştıkları algoritma temelli dijital reklamlara yönelik farkındalık düzeylerini, tutumlarını ve başa çıkma stratejilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Son yıllarda reklam içerikleri giderek daha fazla, kullanıcı verilerinin sürekli toplanması ve işlenmesine dayalı algoritmalar aracılığıyla kişiselleştirilmektedir. Kullanıcıların önemli bir kısmı, özellikle dijital teknolojilere yaşamlarının ileri dönemlerinde adapte olan bireyler (dijital göçmenler), bu sistemlerin nasıl işlediğine dair sınırlı bilgiye sahiptir. Bu durum, kişisel verilerin kullanımı ve dijital manipülasyon gibi risklere karşı dijital göçmenleri daha savunmasız hâle getirebilmektedir.
Bu bağlamda proje, Türkiye'de yaygın olarak kullanılan iki sosyal medya platformu olan Facebook ve Instagram'a odaklanmakta; 45 yaş ve üzeri 20–25 dijital göçmenle yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirmeyi planlamaktadır. Araştırmanın kuramsal temelini gözetim kapitalizmi (veri sömürüsünü açıklamak için), algoritmik yönetişim (platformların görünmez kontrol mekanizmalarını anlamak için) ve eleştirel medya okuryazarlığı (bireylerin direnç geliştirme potansiyelini değerlendirmek için) oluşturmaktadır.
Tematik analiz yöntemiyle yürütülecek çözümleme süreci, hem katılımcıların kişisel deneyimlerinden yola çıkan (tümevarımsal) hem de kuramsal kavramları temel alan (tümdengelimsel) kodlamaları içerecektir. Bu yönüyle araştırma, Türkiye bağlamında dijital göçmenlerin algoritmik reklam deneyimlerini niteliksel olarak inceleyen ilk çalışma olmayı hedeflemektedir. Elde edilecek bulgular, medya okuryazarlığı eğitimlerinin yeniden yapılandırılması, dijital haklar ve kullanıcı mahremiyetine yönelik farkındalık çalışmaları ve düzenleyici kurumsal politikalara yönelik öneriler geliştirilmesi açısından özgün katkılar sunacaktır.