Gizlilik Onayı Kararlarında Tanışıklığın ve Çerez Banner Arayüzünün Rolü

Çınar N. (Yürütücü)

Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2025 - 2026

Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
Destek Programı: BAP Araştırma Projesi
Başlama Tarihi: Eylül 2025
Bitiş Tarihi: Temmuz 2026

Proje Özeti

Bu proje, bireylerin çevrimiçi gizlilik onayı kararlarını şekillendiren bilişsel mekanizmalar ile arayüz tasarım faktörlerinin etkileşimini deneysel olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Dijital ortamda kullanıcıların kişisel veri paylaşımına ilişkin kararları sıklıkla otomatik ve sezgisel yollarla (Sistem 1) gerçekleşirken, belirli koşullar altında daha bilinçli ve analitik süreçler (Sistem 2) devreye girmektedir. Bu çalışmada, web sitesi aşinalığı ile çerez banner arayüzünün marka kimliğiyle olan görsel tutarlılığının birlikte kullanıcı davranışları üzerindeki etkisi, çift süreç teorisi çerçevesinde değerlendirilecektir.
Araştırma kapsamında, Türkiye’de yaşayan yetişkin bireylerden oluşan bir örneklem üzerinde 2x2 faktöriyel deneysel tasarım uygulanacaktır. Katılımcılar, aşina olunan/olmayan web siteleri (Starbucks ve Coffee Bean House) ile tutarlı/tutarsız çerez banner tasarımlarının yer aldığı dört farklı koşula rastgele atanacaktır. Ayrıca, katılımcıların yarısına sunulan belleğe dayalı dikkat dağıtıcı görev aracılığıyla, sezgisel karar alma süreçleri yapay olarak tetiklenecektir. Katılımcıların çerez tercihleri ve karar alma süreleri JavaScript tabanlı veri toplama araçlarıyla izlenecek ve bilişsel işlem türlerine dair çıkarımlar yapılacaktır.
Bu çalışma, aşinalık ve arayüz tutarlılığının sadece bağımsız etkilerini değil, aynı zamanda bunların bilişsel işlem düzeyleriyle etkileşimini bütüncül bir yaklaşımla ele alan sayılı çalışmalardan biridir. Elde edilecek bulgular, gizlilik davranışlarının daha derinlemesine anlaşılmasına katkı sağlayacak, kullanıcı merkezli ve regülasyon uyumlu dijital arayüzlerin tasarımında yol gösterici olacaktır. Ayrıca, çalışma insan-bilgisayar etkileşimi, davranışsal ekonomi ve dijital etik alanlarına özgün katkılar sunmayı hedeflemektedir.