Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Hukuku A.B.D., Türkiye
Tez Danışmanı: Ali Murat Özdemir
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Orta Asya göçerleri göçer üretim tarzı altında örgütlenirler. Hareketli üretim araçları
üzerinde sürü formunda hakimiyet kurmuş olan toplumsal formasyonlarda, üretim
aracının özgün doğası ve sürü formunun belirleyici etkileri göçer üretim tarzı adını
verdiğimiz yapısal formasyona vücut verir. Göçer üretim tarzında sürüler üzerinde aile
hakimiyeti, otlak ve su kaynakları üzerinde ise kolektif hakimiyet söz konusudur. Üretim
tarzının iktisadi belirleyenleri Orta Asya göçerlerini askeri bir formda örgütlenmeye
zorladığı ve iç sömürü üretim tarzının yapısal koşullarınca engellediği için göçer üretim
tarzı dairesindeki toplumsal formasyonlarda sınıflaşma, ön sınıf aşamasında
kesilmektedir. Sürü formu ve otlak-su kaynaklarının paylaşım sorunu göçer üretim tarzı
dairesinde yaşayan toplulukları soy bağına dayanan örgütlenmeler kurmaya zorlar. Söz
konusu örgütlenmeler aileleri obalara, obaları uruklara, urukları boylara ve tüm bu sayılan
unsurları boylar arası iş birliği örgütlenmesi adını verdiğimiz yapısal formasyona bağlar.
Göçer üretim tarzında siyasal örgütlenmenin temel katmanı olan boylar arası iş birliği
düzeni hareketli ve göreli olarak özerk üretici birimler arasındaki paylaşım sorunlarını
çözmek ve üretici birimleri dış sömürü, savunma ve ticaret alanlarında bir araya getirmek
işlevini üstlenir. Göçer üretim tarzı dairesindeki toplumsal formasyonlarda iç sömürü
ilişkileri gelişmediği, toplum savaşçılık etrafında örgütlendiği ve bu bağlamda da sınıf
egemenliği tebarüz etmediği için normatif pratikler hukuk biçimini edinmezler. Göçer
üretim tarzının ön-sınıf yapısı bağlamında normatif pratikler bir sınıfın egemenliğini değil
göçer toplulukların ön sınıf düzeni içinde yeniden üretilmesi işlevini üstlenirler. Sanayi
devrimi öncesinde doğal koşulların insan etkinliği üzerindeki yoğun belirleyiciliği altında
söz konusu yeniden üretim işlevi büyük ölçüde yaşam stokunun sürü formunda yeniden
üretim gereksinimi etrafında biçimlenir. Yaşam stokunun yeniden üretim gereksiniminin
normatif pratikler üzerindeki belirleyici etkisi töreyi meydana getiren pratiklerin yaşam
stokunun yeniden üretim gereksinimi etrafında gelişen zorunluluk ve düzenlilik ilişkiler
etrafında somutlaşmaları ile neticelenmektedir. Yaşam stokunun belirleyiciliği altında gelişen normatif pratikler ön sınıf aşamasındaki göçer toplumlarında egemen bir sınıfın
menfaatlerini temsil etmezler. Töreyi oluşturan pratikler bir sınıfın egemenliğinin
izlerinden ziyade ön sınıflar arasındaki sınıf mücadelelerinin belirleyiciliğine tabidirler.