Uluslararası ticarette küresel değer zincirlerinden yararlanma: Türkiye'nin ihracatına, yurt içi değer yaratımına ve istihdamına etkileri
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Anadolu Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, İktisat, Türkiye
Tez Danışmanı: Özgür Tonus
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Bu çalışmanın amacı Türkiye
ekonomisinin küresel değer zincirleri (KDZ)’ne entegasyonunu artırması yoluyla
elde edebileceği ekonomik kazanımları ortaya koymaktır. KDZ üretimin spesifik
aşamalara parçalanarak bu aşamaların karşılaştırmalı üstünlük temelli farklı
coğrafi bölgelerdeki en verimli tedarikçilere tahsis edilerek nihai ürünlerin
üretildiği üretim süreçleridir. KDZ’nin teorik temelleri karşılaştırmalı
üstünlükler, üretimin parçalanması, offshoring, dikey uzmanlaşma, ayrışma
ekonomileri ve görevlerin ticareti olmak üzere geniş bir altyapıya
dayanmaktadır. KDZ özellikle gelişmekte olan ekonomilere kalkınma yolunda
önemli fırsatlar sunmaktadır. KDZ’ne katılım firmalar arası güçlü etkileşimler ve
ileri uzmanlaşmaya zemin hazırlaması yoluyla ekonomik verimliliği artırmakta,
ekonomide ihracat, katma değer ve istihdam artışına yol açmaktadır. Bu
çalışmada Türkiye ekonomisi için 1995-2020 dönemini ve 17 imalat sanayi
alt sektörünü kapsayan dış ticarette katma değer
verileri üzerinden KDZ’ne ileri ve geri yönlü katılımın ihracata, ihracat
artışlarının yurt içi katma değerin payına ve yurt içi katma değerin istihdama
etkileri birbirini kapsayan üçlü bir regresyon modeli üzerinden CS-ARDL yöntemi
ile tahmin edilmiştir. Bulgulara göre KDZ’ne hem ileri hem de geri yönlü
katılım ihracat performansını olumlu etkilemektedir. İhracattaki artışlar ihracattaki
yurtiçi katma değerin payının azalmasıyla gerçekleşmektedir. Bu bulgu
Türkiye’nin ihracatta yabancı girdi bağımlılığının yüksek olduğuna işaret etmektedir.
Yurt içi katma değerdeki artışlar da istihdamı olumlu etkilemektedir. Bu
çalışmanın nihai sonucu KDZ’ne katılımı artırmaya yönelik yatırım, sanayi ve
dış ticaret politikalarının ihracatı ve istihdamı güçlendireceği yönündedir. Türkiye
ekonomisinde KDZ odaklı bir dönüşüm için motorlu taşıtlar, elektrikli teçhizat
ve ilaç sanayileri öne çıkmaktadır.