Tekirdağ'da geç dönem Osmanlı dini mimarisi (19.yy-20.yy)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Anadolu Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SANAT TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: CENK DOĞAN

Danışman: Zeynep Ertuğrul

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Osmanlı Mimarisinin 19. ve 20. yüzyılı kapsayan son bölümü, devletin önemli problemlerle karşı karşıya kaldığı ve çöküş dönemi olarak değerlendirilen bir zaman dilimi olmasına rağmen, mimari açıdan en verimli dönemini oluşturmaktadır. Bu döneme ait mimari eser sayısı ve çeşitliliği, önceki dönemlerle kıyaslanamayacak düzeyde yüksektir. Günümüzde hala birçok tarihi kentlerimizin silüetini bu dönemin yapıları oluşturmaktadır.

      Geniş sınırlara hükmeden Osmanlı Devleti’nin en fazla yatırım yaptığı Trakya ve Balkanlar ise bu imar etkinliklerinden en büyük payı almaktadır. Tanzimat’ın sağladığı ayrıcalıklarla gayrımüslim toplulukların da bu sürece katılmasıyla, Trakya’da yoğun bir nüfusa sahip olan bu topluluklar yüzlerce dini yapı inşa etme fırsatını bulmuşlardır. 19. yüzyılın son çeyreği ile Balkan Savaşlarının başladığı 1912 yılına kadar olan süreç, Tekirdağ ili genelinde kent merkezlerinden köylere kadar çok sayıda cami, kilise, manastır ve sinagogun envantere katıldığı bir dönemdir. Burada, II. Abdülhamit Han’ın bayındırlık politikaları ve savaşlar nedeniyle ülkeye gelen göçmen topluluklarının iskânının belirleyici birer unsur olduğu unutulmamalıdır.

       Bu çalışmada, Tekirdağ ili sınırları içinde ilçe merkezleri ve köylerde bu dönemde inşa edilen dini yapıların tarihi arka planları, plan, mimari unsurlar ve süsleme özellikleri incelenerek değerlendirilmeleri hedeflenmektedir. Arşivlere ve kaynaklara bakıldığında günümüze ulaşan yapılar, ulaşmayanların yanında pek az gözükmektedir. Bununla birlikte yine arşiv belgelerinden elde ettiğimiz teknik verilerle, bu yapıların dahi üslup özelliklerini analiz edebilmekteyiz. 

       Geç Dönem Osmanlı mimarisinde, göçmen köylerinde halkın dini ve eğitim ihtiyaçlarının hızlı bir şekilde çözümlenmesini amaçlayan mektepli camiler hem Batı Trakya’da hem de Doğu Trakya’da birçok örnekler vermiştir. Günümüze ulaşan örnekler üzerinde yaptığımız detaylı çalışmalar ile bir tip proje olarak mimarlık tarihimizde yer alan bu yapıların tipolojik özelliklerinin ve bölgedeki yayılım sahasının belirlenmesi amaçlanmaktadır.