Uluslararası ticarette küresel değer zincirlerinden yararlanma: Türkiye'nin ihracatına, yurt içi değer yaratımına ve istihdamına etkileri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Anadolu Üniversitesi, LİSANSÜSTÜ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ, İktisat, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ALİ BENLİ

Danışman: Özgür Tonus

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın amacı Türkiye ekonomisinin küresel değer zincirleri (KDZ)'ne entegasyonunu artırması yoluyla elde edebileceği ekonomik kazanımları ortaya koymaktır. KDZ üretimin spesifik aşamalara parçalanarak bu aşamaların karşılaştırmalı üstünlük temelli farklı coğrafi bölgelerdeki en verimli tedarikçilere tahsis edilerek nihai ürünlerin üretildiği üretim süreçleridir. KDZ'nin teorik temelleri karşılaştırmalı üstünlükler, üretimin parçalanması, offshoring, dikey uzmanlaşma, ayrışma ekonomileri ve görevlerin ticareti olmak üzere geniş bir altyapıya dayanmaktadır. KDZ özellikle gelişmekte olan ekonomilere kalkınma yolunda önemli fırsatlar sunmaktadır. KDZ'ne katılım firmalar arası güçlü etkileşimler ve ileri uzmanlaşmaya zemin hazırlaması yoluyla ekonomik verimliliği artırmakta, ekonomide ihracat, katma değer ve istihdam artışına yol açmaktadır. Bu çalışmada Türkiye ekonomisi için 1995-2020 dönemini ve 17 imalat sanayi alt sektörünü kapsayan dış ticarette katma değer verileri üzerinden KDZ'ne ileri ve geri yönlü katılımın ihracata, ihracat artışlarının yurt içi katma değerin payına ve yurt içi katma değerin istihdama etkileri birbirini kapsayan üçlü bir regresyon modeli üzerinden CS-ARDL yöntemi ile tahmin edilmiştir. Bulgulara göre KDZ'ne hem ileri hem de geri yönlü katılım ihracat performansını olumlu etkilemektedir. İhracattaki artışlar ihracattaki yurtiçi katma değerin payının azalmasıyla gerçekleşmektedir. Bu bulgu Türkiye'nin ihracatta yabancı girdi bağımlılığının yüksek olduğuna işaret etmektedir. Yurt içi katma değerdeki artışlar da istihdamı olumlu etkilemektedir. Bu çalışmanın nihai sonucu KDZ'ne katılımı artırmaya yönelik yatırım, sanayi ve dış ticaret politikalarının ihracatı ve istihdamı güçlendireceği yönündedir. Türkiye ekonomisinde KDZ odaklı bir dönüşüm için motorlu taşıtlar, elektrikli teçhizat ve ilaç sanayileri öne çıkmaktadır.