Güneş koruyucu etken maddesi olan oksibenzon ve ana metaboliti benzofenon-1'in TM3 leydig hücrelerinde potansiyel toksik etkilerinin incelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Anadolu Üniversitesi, LİSANSÜSTÜ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ, FARMASÖTİK TOKSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SENA ERGÜN

Danışman: MERVE BAYSAL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Güneş koruyucu kullanımı son yıllarda artış göstermiştir. Ancak bu artış hem çevre hem de insan sağlığı için endişeleri beraberinde getirmektedir. Bazı ultraviyole filtrelerin sucul ekosistemlerde zararlı etkilere yol açtığı ve organizmalarda endokrin bozucu aktivite gösterebildiği bildirilmiştir. Son yıllarda erkek fertilite düzeylerinde belirgin bir azalma gözlenmiştir ve bu düşüşün nedenlerinden birinin çevresel kirleticilerin endokrin bozucu etkileri olduğu düşünülmektedir. Kimyasal bir ultraviyole filtre olan oksibenzon diğer adıyla benzofenon-3 genellikle güneş koruyucularda ve kozmetiklerde kullanılmaktadır. Deriden absorbe olarak kan dolaşımına geçtiği bilinmektedir ve ana metaboliti benzofenon-1'dir. Bu çalışmada TM3 fare Leydig hücrelerinde oksibenzon ve benzofenon-1'in sitotoksisitesi MTT ve nötral kırmızı yöntemiyle değerlendirilmiştir. Comet yöntemiyle DNA hasarı oluşturma potansiyelleri değerlendirilmiştir. Reaktif oksijen türevleri oluşturma seviyeleri ve testosteron düzeyleri ölçülmüştür. Sonuçlar, benzofenon-1'in TM3 hücrelerinde benzofenon-3'e kıyasla daha güçlü sitotoksik ve oksidatif yanıtlar oluşturabileceğini, ancak incelenen deneysel koşullar altında iki bileşiğin de DNA bütünlüğü ve testosteron düzeylerini anlamlı biçimde etkilemediğini ortaya koymuştur.