Tüketiciler yapay zekâya satın alma karar verme yetkisi verir mi?: Nitel bir araştırma

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Anadolu Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, PAZARLAMA ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GÖKHAN KAN

Danışman: Dilşad Kırselioğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Yapay zekâ ile bağlantılı teknolojiler hızla gelişmekte ve yaygınlaşmaktadır. Pazarlama alanı da bu gelişmelerden doğal olarak etkilenmektedir. Tüketicilerin alışveriş yöntemleri farklılaşmakta ve tüketiciler de şaşkınlık yaratacak bir hızla bu değişimlere ayak uydurmaktadırlar. Yeni geliştiren teknolojilerden biri de otonom alışveriş sistemleridir. İçindeki ürünleri gözlemleyebilen beyaz eşyalar hali hazırda günlük hayatımızda kullanılmaktadır. Sonraki adım ise içindeki ürünleri gözlemledikten sonra kendi siparişini veren, satıcı sistemlerle entegre makinelerdir. Günümüzde de farklı amaçlarla kullanılan, fiyat ve ürün karşılaştıran yapay zekâların, tüketicilerin davranışlarını takip edip yorumlayan yapay zekâların ve gelişmiş sensör teknolojisinin beraber kullanımı ile gelişmiş otonom alışveriş sistemlerinin insan hayatına girmesi oldukça mümkün görünmektedir. Araştırmamızda, bu gelmekte olan teknolojiye karşı tüketicilerin yaklaşımları ve tüketicilerin satın alma kararlarını yapay zekâya bırakıp bırakmayacağı araştırılmıştır. Araştırılan konunun yeni bir konu olması nedeniyle daha sağlıklı sonuçlar elde etmek için yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşme tekniği ile veriler toplanmıştır. Yapılan görüşmeler sonucunda, tüketicilerin yaklaşımlarının bir denge içinde olduğu görülmüştür. Araştırmamızın sorusuna "evet" cevabı verdirecek yapay zekâya güven, hayatı kolaylaştırma ve keyif vermeyen alışverişler temaları ile "hayır" cevabı verdirecek yapay zekâdan korku, sürece dâhil olma isteği ve insan doğası temalarına ulaşılmıştır. Görüşmelerde görülen denge, araştırma sonuçlarına da yansımış ve terazi metaforu ile açıklanmıştır. Terazinin her iki tarafında yer alan, araştırma sonucu çizilen çerçevelerin ağırlığı kişiden kişiye göre değişmekte ve sonucu değiştirmektedir. Anahtar kelimeler: Tüketici davranışları, Otonom alışveriş sistemleri, Yapay zekâ, Satın alma karar verme, Otomatik karar verme