Türkiye Papaver L. cinsi Rhoeadium Spach seksiyonu (Papaveraceae) taksonları üzerine farmasötik botanik çalışmalar

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Anadolu Üniversitesi, LİSANSÜSTÜ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ, FARMASÖTİK BOTANİK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ESENGÜL ÖZKAYMAKOĞLU

Danışman: Yavuz Bülent Köse

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışmasında, Papaver cinsinin Rhoeadium seksiyonuna ait 13 takson taksonomik, anatomik, palinolojik, tohum mikromorfolojisi, moleküler ve fitokimyasal açıdan kapsamlı biçimde değerlendirilmiştir. Çalışmanın amacı, taksonların taksonomik sınırlarını netleştirmek, filogenetik ilişkilerini ortaya koymak ve fitokimyasal içeriklerini biyolojik aktiviteleriyle ilişkilendirmektir. Taksonomik çalışmalar sonucunda daha önce Türkiye Florası'nda seksiyona ait 16 takson var iken çalışma sonucunda bu sayı 13'e düşmüştür. Anatomik çalışmalarda kök, gövde, yaprak ve kaliks çalışılmış, taksonlar arası ayırt edici doku farklılıkları görülmüştür. Polenlerin tamamı trikolpat tipte olup, yüzey ornamentasyonu mikroekinat–retikulat veya perforat formda değişmiştir. Tohum mikromorfolojisi, antiklinal duvar varyasyonlarının takson düzeyinde tanısal önem taşıdığını göstermiştir. ITS ve kloroplast gen bölgelerine dayalı filogenetik analizler (PP = 1.0; BS = 100), cinsin monofiletik yapısını doğrulamış ve üç ana kladın varlığını ortaya koymuştur. Fitokimyasal analizlerde, YPSK–KS/KS yöntemiyle toplam 108 bileşik tanımlanmıştır (34 alkaloit, 74 fenolik/flavonoit). Mikrodistilasyon yöntemiyle elde edilen uçucu yağda 85 bileşen tespit edilmiştir. Toplam fenolik madde (TPC) içeriği 28.6–147.8 mg GAE/g aralığında değişmiş ve DPPH radikal süpürücü aktivitesi (%17.41–46.48) ile pozitif korelasyon göstermiştir. LOX inhibisyonu en yüksek düzeyde P. dubium subsp. laevigatum (%50.43) ve P. purpureomarginatum (%49.70) taksonlarında saptanmıştır. Etanol ekstreleri antibakteriyel ve antikandidal yönden zayıf aktivite göstermiştir. Sonuç olarak, bu çalışmada Papaver cinsi Rhoeadium seksiyonu taksonları anatomik, palinolojik, moleküler, biyolojik aktivite ve fitokimyasal içerik olarak ayrıntılı bir şekilde çalışılarak sonraki çalışmalara temel oluşturacak özgün veriler ortaya çıkarılmıştır. Anahtar Sözcükler: Biyolojik aktivite, Fitokimyasal analiz, Papaver, Taksonomi, Uçucu yağ bileşimi.