Otizm Spektrum Bozukluğu olan çocuklarda sözel uyarana tepki öğretiminin ters yönlü sözel uyarana tepki üzerindeki etkisinin belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Anadolu Üniversitesi, LİSANSÜSTÜ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ, ÖZEL ÖĞRETİM ANA BLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEDA NUR GÜLER
Danışman: Gülden Bozkuş Genç
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
OSB olan çocuklarda sözel
uyarana tepki öğretiminin ters yönlü sözel uyarana tepki üzerindeki etkisinin
belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilen bu araştırmada; tek denekli araştırma
yöntemlerinden yoklama denemeli katılımcılar arası çoklu yoklama modeli
kullanılmıştır. Araştırmanın
katılımcıları, yaşları 5-6 yaş arasında değişen otizm spektrum bozukluğu
(OSB) tanısı olan iki kız ve iki erkek çocuktur. Araştırmanın ilk bağımlı değişkeni, öğretimi yapılan sözel
uyarana verilen doğru tepki sayısıdır. İkinci bağımlı
değişkeni ise, doğrudan öğretimi yapılmayan ters yönlü sözel uyarana sözel olarak doğru tepki
verme sayısıdır. Ayrıca, öğretim sırasında sunulan
hedeflenmeyen bilgi uyaranının ortaya çıkıp çıkmadığı da değerlendirilmiştir. Araştırmanın bağımsız
değişkeni olan sözel
uyarana tepki öğretimi, ayrık denemelerle öğretim ile gerçekleştirilmiştir. Öğretim oturumları haftada
iki gün, günde iki kez, bire bir eğitim formatında gerçekleştirilmiştir. Öğretim
oturumlarında, sözel uyarana verilen 5 farklı duygu ifadesi (mutlu, üzgün,
şaşkın, korkmuş ve utanmış) üzerinde çalışılmıştır. Araştırma bulguları, sözel uyaran tepki öğretiminin OSB olan çocukların; duygu
ifadelerini sözel olarak söyleme davranışını kazanmalarında; edindiği bu davranışları, hiçbir öğretim
yapılmaksızın ters yönlü sözel uyaranlara kendiliğinden farklı kişi, ortam,
araç-gereç ve zaman gibi koşullara genellemelerinde yüksek düzeyde etkili
olduğunu göstermektedir. Ayrıca düzenlenen izleme oturumlarında bu davranışların yüksek
oranda korunduğu belirlenmiştir. Katılımcı çocukların annelerinin araştırmanın sosyal
geçerliğine ilişkin görüşleri, oldukça olumludur.