Çevrimiçi Öğrenmede Yapay Zekâ (YZ) Kullanımında Etik Prensiplerin Belirlenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Anadolu Üniversitesi, Açıköğretim Fakültesi, Açık Ve Uzaktan Öğrenme Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DİLEK ŞENOCAK
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Serpil Koçdar
Eş Danışman: Aras Bozkurt
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın genel amacı, çevrimiçi öğrenme süreçlerinde yapay zekâ (YZ) için etik ilkeleri belirlemek ve normatif etik yaklaşımları göz önünde bulundurarak bir YZ etik çerçevesi önermektir. Bu amaç doğrultusunda bu çalışmada sıralı karma yöntem deseni ve amaçlı örneklem kullanılmıştır. Çalışmanın ilk aşamasında, Delphi 1. tur yapılandırılmış görüşme sorularının hazırlanması ve veri çeşitlemesi sağlanarak bulguların geliştirilmesinde yardımcı olması amacıyla nitel doküman analizi gerçekleştirilmiştir. Dahil etme ve hariç tutma kriterleri göz önünde bulundurularak toplam 9 uluslararası eğitimde YZ raporuna ulaşılmıştır. Nitel içerik analizi sonucunda toplam 82 anahtar kelime ve 12 etik prensip belirlenmiştir. Çalışma bulguları incelenen 9 uluslararası eğitimde YZ raporunda 8 etik prensibin küresel olarak kabul gördüğünü ancak 3 etik prensibin tüm raporlarda ele alınmadığını vurgulamıştır. Çalışmanın ikinci aşamasında ise veriler 3 turdan oluşan Delphi tekniği ile toplanmıştır. Delphi 1. tur toplam 22 katılımcı, 2. tur 18 katılımcı ve 3. tur 17 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. İlk turda elde edilen nitel veriler nitel içerik analizi ile sonraki turlarda elde edilen nicel veriler de medyan, çeyrekler arası açıklık ve uzlaşı yüzdeleri hesaplanarak analiz edilmiştir. 3 turun sonunda çevrimiçi öğrenme süreçlerinde YZ etik çerçevesi kapsamında toplam 3 tema, 27 kategori ve 184 ifadeye ulaşılmıştır. Bütüncül bir bakış açısının sunulduğu bu YZ etik çerçevesinin YZ'nin çevrimiçi öğrenme ortamlarında kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek etik sorunlara, endişelere ve risklere, bunların azaltılmasına yönelik alınabilecek tedbirlere ve paydaşların sahip olması gereken erdemlere ışık tutması beklenmektedir. Anahtar Sözcükler: Yapay zekâ, Etik, Çevrimiçi öğrenme, Normatif etik, Teknoloji felsefesi.