İŞİTME KAYIPLI ÇOCUKLAR İLE TİPİK GELİŞİM GÖSTEREN ÇOCUKLARIN ANLATI VE DİL BECERİLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Anadolu Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Özel Eğitim Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Sırma Nur Arslan

Danışman: Duygu Büyükköse

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, Türkçe konuşan 6–8 yaş aralığındaki 30 koklear implantlı (Kİ) çocuk ile 30 tipik gelişim gösteren (TGG) akranın dil ve anlatı becerilerini karşılaştırmayı amaçlamıştır. Bu doğrultuda katılımcılar, Türkçe Okul Çağı Dil Gelişimi Testi (TODİL) ve Anlatıda Çokdilliliği Değerlendirme Aracı'nın Türkçe uyarlaması (MAIN-TR) kullanılarak değerlendirilmiştir. TODİL kapsamında Resim–Sözcük Dağarcığı, İlişkili Sözcük Dağarcığı, İfade Edici Sözcük Dağarcığı, Dilbilgisel Anlama, Cümle Tekrarı ve Biçimbilgisel Tamamlama alt testleri uygulanmış; MAIN-TR'de ise Anlatma ve Tekrar Anlatma görevlerinden elde edilen anlatılar öykü yapısı, yapısal karmaşıklık, içsel durum terimleri ve anlama soruları açısından incelenmiştir. Veriler, R (sürüm 4.5.1) kullanılarak kantil regresyon ve Spearman korelasyon analizleri ile çözümlenmiştir. Bulgular, Kİ'li çocukların hem TODİL hem de MAIN-TR kapsamındaki tüm ölçümlerde, dağılımın farklı kantillerinde (.25, .50, .75) TGG akranlarına kıyasla anlamlı düzeyde daha düşük performans sergilediklerini göstermiştir. Bu farklılıklar TODİL'in tüm alt testlerinde ve MAIN-TR'nin tüm anlatı bileşenlerinde tutarlı biçimde ortaya çıkmıştır. Ayrıca kronolojik yaş ve işitme yaşının dil ve anlatı performansının bazı boyutlarıyla pozitif yönde ilişkili olduğu, ancak bu ilişkiler tüm değişkenlerde gözlenmemiştir. Sonuç olarak, bulgular Kİ'li çocukların dilin farklı bileşenleri ile anlatı becerilerinde yaygın ve çok boyutlu güçlükler yaşadığını göstermekte; bu durum, müdahale süreçlerinde dil ve anlatı becerilerinin birlikte ve sistematik biçimde desteklenmesi gerektiğine işaret etmektedir.