Türkçe Ses Bilgisi Terminolojisinde Fonopragmatik Genişleme Önerisi: Kuramsal Bir Değerlendirme
Disiplinlerarası Dil Araştırmaları Dergisi, cilt.0, sa.Özel Sayı, ss.85-96, 2026 (Hakemli Dergi)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 0 Sayı: Özel Sayı
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.48147/dada.1986777
- Dergi Adı: Disiplinlerarası Dil Araştırmaları Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: Film & Television Literature Index, MLA - Modern Language Association Database, Index Copernicus, Asos İndeks
- Sayfa Sayıları: ss.85-96
- Anadolu Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Türkoloji alan yazınında ses bilgisi çalışmaları, genellikle parçasal düzeydeki değişimlere ve biçim-ses bilgisine (morphophonology) odaklanmış; ses perdesi, vurgu ve tonlama gibi parçaüstü (bürünsel) özelliklerin edim bilimi (pragmatik) işlevleri terminolojik olarak eksik kalmıştır. Bu çalışma, sesin fiziksel nitelikleri ile konuşucunun iletişim niyeti arasındaki arayüzü inceleyen fonopragmatik (phonopragmatics) yaklaşımın Türkçe ses bilgisi terminolojisine entegrasyonunu kuramsal düzeyde tartışmaktadır. Çalışmada; mevcut “vurgu” ve “tonlama” terimlerinin alt ulamları olarak edim bilimi tonlaması, bilgi odağı prozodisi, nezaket prozodisi, ironi prozodisi ve duygu prozodisi gibi yeni kavramsal kategoriler önerilmiştir. Ayrıca bu terminolojik genişlemenin deneysel olarak sınanabilmesi için Türkiye’de üst verilerle (metadata) etiketlenmiş kapsamlı ses derlemlerine (speech corpora) duyulan metodolojik ihtiyaç vurgulanmıştır. Anahtar Sözcükler: Türkçe Ses Bilgisi, Fonopragmatik, Edim Bilimi, Prozodi, Ses Derlemleri.
Phonological studies in Turkology have traditionally focused on segmental changes and morphophonology, leaving the pragmatic functions of suprasegmental (prosodic) features— such as pitch, stress, and intonation—terminologically underrepresented. This study theoretically discusses the integration of the phonopragmatic approach, which examines the interface between the physical properties of sound and the speaker's communicative intent, into Turkish phonology terminology. The paper proposes new conceptual categories, including pragmatic intonation, information focus prosody, politeness prosody, irony prosody, and affective prosody, as functional subdivisions of the conventional terms "stress" and "intonation." Furthermore, the study emphasizes the methodological need for comprehensive, metadata-annotated speech corpora in Turkey to empirically test and validate this terminological expansion. Keywords: Turkish Phonology, Phonopragmatics, Pragmatics, Prosody, Speech Corpora