Akademik Veri Yönetim Sistemi
Sektörler Kapsamında Yapay Zeka, Taşcı D. (Editör),Şen O. (Editör),Diyarbakırlı M. (Editör), Editör, Detay Yayıncılık, Ankara, ss.169-186, 2025
Yapay Zekâ Çağında Sınırları Yeniden Çizmek
İçinde bulunduğumuz yüzyıl, insanlık tarihinin en büyük zihinsel ve teknolojik dönüşümlerinden birine tanıklık etmektedir. Geçmişte bilim kurgu alanının sınırları içinde tartışılan yapay zekâ, artık laboratuvarlarda veya uzmanlık alanlarının kapalı devrelerinde konuşulan bir kavram olmaktan çıkıp toplumsal düzenin, ekonomik yapıların, mesleklerin, kültürel pratiklerin ve bireysel yaşamların merkezine yerleşmiş ve yaşamın tüm katmanlarına nüfuz eden temel bir dönüşüm gücü haline gelmiştir. Bu dönüşüm yalnızca teknolojik bir yenilikler zincirinden ibaret değildir; aynı zamanda insanın kendisini, ilişkilerini, kapasitesini ve geleceğini yeniden tanımlamasına yol açan kapsamlı bir kırılmadır. Bu hızlı ve köklü değişim dalgasında, yalnızca teknolojinin kendisini anlamak değil; onun etik, sosyal, felsefi ve kültürel düzlemlerdeki karmaşık etkilerini analiz etmek, her zamankinden daha büyük bir entelektüel ve toplumsal gereklilik doğurmaktadır.
Yapay zeka bugün, gündelik yaşamın ritmini belirleyen görünmez bir karar ortağı; kurumların strateji, üretim ve etkileşim süreçlerini yeniden yapılandıran bilişsel bir altyapı; ve toplumların değer sistemlerini, etik tartışmalarını ve kültürel tahayyüllerini derinden etkileyen bir dönüştürücü güç olarak karşımıza çıkmaktadır. Böylesi büyük bir dönemde, yapay zekâyı yalnızca yazılımlar, modeller ve algoritmaların toplamı olarak görmek eksik kalacaktır. Artık asıl gereksinim, bu teknolojinin etik, sosyal, psikolojik, hukuki, ekonomik ve kültürel boyutlarını birlikte ele alan bütüncül bir anlayış geliştirmektir. Bu kitap, işte tam bu ihtiyaçtan yola çıkarak hazırlanmıştır. Amacımız, yapay zekâyı hem temel ilkeleri hem de sonuçları itibarıyla çok boyutlu bir olgu olarak inceleyen, farklı disiplinleri bir araya getiren ve geniş bir okuyucu kitlesine hitap eden kapsamlı bir başvuru kaynağı sunmaktır. Bu çalışma, ya-pay zekânın tarihsel gelişiminden kuramsal temellerine; duygusal yapay zekâdan insan-makine etkileşiminin yeni biçimlerine; görsel tasarım ve iletişim meslekle-rinde yaşanan köklü dönüşümlerden güvenlik, etik ve mahremiyet tartışmalarına; yönetim süreçlerinin yeniden şekillenmesinden eğitim ve insan kaynaklarında or-taya çıkan yeni uygulama alanlarına kadar geniş bir yelpazeyi titizlikle ele almaktadır. Bölümlerin her biri, kendi uzmanlık alanında derinlik sunarken, kitabın tamamı disiplinlerarası bir bütünlük içinde ilerlemektedir.
Bu kitabı en özgün kılan unsurların biri, ele alınan her konunun yalnızca teknik bir perspektifle değil; aynı zamanda toplumsal etkileri, bireysel sonuçları, etik ikilemleri ve geleceğe dönük olası senaryolarıyla birlikte değerlendirilmesidir. Yapay zekâ bugün artık tek bir sektörün veya niş bir uzmanlık alanının konusu olmaktan çok öteye geçmiş, ekonomiden sanata, eğitimden sağlığa, hukuktan iletişime kadar geniş bir yelpazedeki sektörlerin ve mesleklerin temel dinamiklerini kökten dönüştü-ren ve tüm disiplinlerin kesişim noktasında dinamik bir güç haline gelmiştir. Bu nedenle kitap, yapay zekânın farklı sektörlerde nasıl yeni iş modelleri yarattığını, toplumsal ve profesyonel pratikleri nasıl dönüştürdüğünü, kurumların karar alma süreçlerini nasıl yeniden yapılandırdığını ve insan–makine işbirliğinin geleceğini nasıl şekillendirdiğini çok yönlü örneklerle ortaya koymaktadır.
Her bir bölüm, kendi uzmanlık alanında derinleşirken, kitabın tamamını bir arada tutan ve okuyucuyu düşünmeye sevk eden kritik bir ana soruyu sürekli olarak yeniden düşünmektedir: Yapay zekâ çağında insanın rolü, sorumluluğu ve gelecekteki yeri ne olacaktır? Bu soru yalnızca teknolojinin olanaklarını değil, aynı zamanda insan olmanın anlamını, bireyin özgün katkısını ve toplumun geleceğe dair hangi değerleri koruyacağına ilişkin temel bir sorgulamayı da beraberinde getirmektedir. Kitap boyunca bu soru, farklı disiplinlerin yöntemleriyle, güncel vaka analizleri ve küresel örneklerle yeniden ele alınmakta; okura hem eleştirel hem de yol gösterici bir perspektif sunulmaktadır.
Günümüz dünyasında ortak sorumluluğumuz, yapay zekânın yükselişini pasif bir biçimde izlemek değil; onunla birlikte düşünen, onu etik ilkelerle yoğuran, toplumsal faydayı önceleyen ve geleceği bilinçli biçimde şekillendiren bireyler, kurumlar ve toplumlar oluşturmaktır. Bu kitap; akademisyenlerden uygulayıcılara, eğitimciler-den iletişim uzmanlarına, yöneticilerden tasarımcılara, öğrencilere ve politika yapıcılara kadar geniş bir okuyucu kitlesi için rehber niteliğinde içgörüler sunmayı amaçlamaktadır. Bu çalışma, birçok disiplinin katkısıyla ortaya çıkan kolektif bir emeğin ürünüdür. Bölümlerin yazım sürecine bilgi, deneyim ve bakış açılarıyla katkıda bulunan tüm yazarlarımıza; derinlikli araştırmaları ve titiz hazırlıklarıyla yayına değer katan tüm araştırmacılara ve kitabın düşünsel üretimini daha ileri taşıyacak olan siz değerli okuyucularımıza içtenlikle teşekkür ederiz.
Yapay zekâ çağının bu hızla evrilen, çok katmanlı ve çoğu zaman belirsizliklerle örülü dünyasını birlikte anlamak; daha adil, daha etik, daha sürdürülebilir ve insan odaklı bir gelecek için birlikte düşünmek ve birlikte üretmek dileğiyle.
Redrawing Boundaries in the Age of Artificial Intelligence
The present century is
marked by one of the most profound intellectual and technological
transformations in human history. Artificial intelligence, once largely
confined to speculative discussions within the domain of science fiction, has
transcended laboratories and specialized expert communities to become a central
force shaping social structures, economic systems, professional practices,
cultural formations, and everyday life. It has emerged as a fundamental driver
of transformation that permeates all levels of contemporary society. This shift
cannot be understood merely as a sequence of technological innovations; rather,
it constitutes a comprehensive epistemic and social rupture that necessitates a
reconsideration of human identity, relationality, capabilities, and future
trajectories. Within this context of accelerated and far-reaching change, it is
no longer sufficient to focus solely on technological development. Instead,
there is an increasing intellectual and societal imperative to critically examine
the ethical, social, philosophical, and cultural implications of artificial
intelligence.
In contemporary
contexts, artificial intelligence functions as an often-invisible
decision-making agent shaping the rhythms of everyday life; as a cognitive
infrastructure that restructures institutional strategies, production
processes, and modes of interaction; and as a transformative force influencing
societal value systems, ethical discourses, and cultural imaginaries. In light
of these developments, approaching artificial intelligence merely as an
assemblage of software systems, computational models, and algorithms remains
analytically insufficient. What is required is a holistic and integrative
framework that addresses artificial intelligence across ethical, social,
psychological, legal, economic, and cultural dimensions. This volume has been
developed in direct response to this need. Its primary objective is to provide
a comprehensive scholarly reference that examines artificial intelligence as a
multidimensional phenomenon, engaging both its foundational principles and its
broader implications, while bringing together perspectives from multiple
disciplines and addressing an interdisciplinary academic audience.
The volume
systematically addresses a wide range of themes, including the historical
evolution and theoretical foundations of artificial intelligence; emotional and
affective dimensions of AI; emerging configurations of human–machine
interaction; structural transformations within visual design and communication
professions; debates surrounding security, ethics, and privacy; the
reconfiguration of managerial and organizational processes; and new application
domains within education and human resources. While each chapter offers
analytical depth within its specific field of expertise, the volume as a whole
is structured around a coherent interdisciplinary framework that facilitates
conceptual integration across disciplines.
One of the defining
characteristics of this volume lies in its commitment to situating technical
developments within their broader social, individual, and ethical contexts.
Each topic is examined not only in terms of technological capacity, but also
with regard to its societal implications, individual-level consequences,
normative tensions, and potential future scenarios. Artificial intelligence has
ceased to be the concern of isolated sectors or narrowly defined areas of
expertise; instead, it has become a cross-cutting force that fundamentally
reshapes the core dynamics of diverse domains, including the economy, the arts,
education, healthcare, law, and communication. Accordingly, the volume
demonstrates—through empirically grounded discussions and illustrative case
analyses—how artificial intelligence enables new organizational and business
models, transforms professional and social practices, restructures
institutional decision-making processes, and redefines the parameters of
human–machine collaboration.
Although each chapter
develops its argument within a distinct disciplinary perspective, the volume is
unified by a recurring analytical question that serves as a conceptual anchor:
What is the role, responsibility, and future position of the human subject in
the age of artificial intelligence? This question extends beyond assessments of
technological affordances to encompass broader inquiries into the meaning of
human agency, the nature of individual contribution, and the values that
societies choose to sustain amid technological transformation. Throughout the
volume, this question is revisited through diverse methodological approaches,
supported by contemporary case studies and global examples, thereby offering
readers a critical and analytically grounded perspective.
From a normative
standpoint, the volume emphasizes that the appropriate societal response to the
rise of artificial intelligence is not passive adaptation but active
engagement. It calls for the cultivation of individuals, institutions, and
social systems capable of critically engaging with artificial intelligence,
embedding it within ethical and normative frameworks, prioritizing public and
social benefit, and consciously shaping future trajectories. In this regard,
the volume is intended to serve as a scholarly resource for a broad academic
and professional audience, including researchers, educators, practitioners,
communication specialists, managers, designers, students, and policymakers. The
book represents the outcome of a collective and interdisciplinary scholarly
effort. The editors extend their sincere appreciation to all contributing
authors for their intellectual contributions, to the researchers whose rigorous
analyses have strengthened the volume, and to the readers whose engagement will
further advance the scholarly discourse initiated herein.
With the aim of
fostering a deeper understanding of the rapidly evolving, multi-layered, and
often uncertain landscape of the age of artificial intelligence, this volume
invites critical reflection and collaborative knowledge production in pursuit
of a more equitable, ethical, sustainable, and human-centered future.