Research Information System
International Education Congress 2025, Antalya, Turkey, 26 - 29 November 2025, pp.1663-1665, (Summary Text)
Koklear impant, ileri-çok ileri dereceli işitme
kaybı olan çocukların işitsel uyaranlara erişimlerini artırarak dil
gelişimlerinin ve genel gelişimlerinin desteklenmesini sağlamaktadır. İşitme
kayıplı çocuklarda koklear implant uygulaması çok aşamalı ve çok boyutlu bir
süreçtir (Chen vd., 2019). Süreç
ameliyat öncesi, ameliyat sırası ve ameliyat sonrası aşamaları kapsamaktadır. Süreci
KBB uzmanı, odyolog, psikolog, işitme engelliler öğretmeni gibi farklı
alanlardan uzmanların ve ebeveynlerin iş birliği içinde yürütmeleri
gerekmektedir (Proops, 2006). İşitme cihazı kullanımından dil becerilerinin
gelişimi için yeterli faydayı sağlayamayan çocuklar koklear implant adayı
olabilmektedir. Bu aşamada ebeveynler çocuklarının dil gelişimi ve koklear
implant uygulama süreci hakkında bilgilendirilmektedir. Ebeveynlerin
çocuklarına koklear implant uygulanmasını istemeleri durumunda çocuk ve ebeveynler
aday değerlendirme sürecinden geçirilmektedir. Çocuğun koklear implant
uygulaması için uygun aday olup olmadığı belirlenmektedir. Koklear implant
ameliyatıyla cihazın iç parçası koklea içerisine yerleştirilmektedir (Niparko vd., 2009). Koklear implantın dış parçasının
takılmasıyla birlikte cihaz programlama süreci başlamaktadır. Programlama
odyologlar tarafından gerçekleştirilmektedir. İlk programlamadan sonra koklear
implantın kontrolleri ve programlaması için takip süreci çocuğun yaşamı boyunca
devam etmektedir (Craddock, 2006).
Koklear
implant çocuklara tipik işitmeden farklı bir işitsel deneyim sunmaktadır.
Çocukların koklear implant ile duydukları sesleri yorumlayabilmeleri için zamana
ve yoğun işitsel eğitime ihtiyaçları vardır. Günlük yaşamlarında sözlü dile
maruz kalmaları ve işitsel eğitimle zaman içinde sesleri anlamlandırmaları
hedeflenmektedir (McConkey-Robbins, 2009). Koklear implant uygulama sürecinde
tanı, aday değerlendirme, ameliyat, odyolojik takip, işitsel eğitim aşamaları
uzmanlar tarafından yürütülmektedir. Her bir aşamada ve sürecin bütününde
ebeveynler çocuklarıyla ilgili kararlar vererek, rollerini ve sorumluluklarını
gerçekleştirerek koklear implant uygulama sürecine katılmaktadır. Bu süreçte
uzmanlar ebeveynlere bilgilendirme, yönlendirme, eğitim ve rehberlik
sağlamaktadır (Niparko vd., 2009).
Ebeveynlerin
bu süreçteki rolleri ve sorumlulukları şu şekilde özetlenebilir: Ebeveynler
tanı aşamasında karşılaştıkları duygusal güçlüklerle baş etmektedirler. Çoğunlukla
işitme kaybı hakkında kapsamlı bilgi sahibi olmadıkları için bilgi edinmektedirler
(Scarinci vd., 2018). Tanıyı takiben çocukları için işitme cihazı edinmek ve çocuklarını
özel eğitim almaya başlatmak için resmi prosedürleri hızlı bir şekilde
tamamlamaya çalışmaktadırlar. Sürecin devamında uzmanların bilgilendirmelerini
göz önünde bulundurarak çocuklarına koklear implant uygulanmasını isteyip
istemediklerine karar vermektedirler (Hyde vd., 2010). Süreç boyunca çocuklarını hastaneye ve özel
eğitim kurumuna götürmeye, çocuklarının işitme teknolojisini kullanmaya uyum
sağlamaya, çocuklarına bakım vermeye, eğitim sürecine aktif katılarak
çocuklarının gelişimlerini desteklemeye devam etmektedirler (Sach & Whynes,
2005).
Sonuç
olarak çocuklarda Kİ uygulama süreci farklı alanlardan uzmanlarının ve
ailelerin katılımıyla yürütülmektedir. Ameliyat öncesi, koklear implant
ameliyatı ve ameliyat sonrası süreçlerin kendi içerisinde pek çok aşamayı
barındırdığı ve koklear implant uygulama sürecin bu aşamaların tamamını
kapsayan bütüncül bir yapıda olduğu görülmektedir. Koklear implant uygulama
sürecinin bir bütün olarak ve kapsamlı bir şekilde betimlenmesinin sürecin daha
iyi anlaşılmasına katkı getireceği düşünülmektedir. Aynı zamanda sürecin hem
ailelerin hem de süreçte yer alan farklı uzmanların bakış açılarından
incelenmesiyle çeşitli yönleri ortaya çıkarılabilir. Bu araştırmada çocuklarda koklear implant uygulama sürecinin işitme kayıplı
çocuk ebeveynlerinin ve uzmanların bakış açısından betimlenmesi amaçlanmıştır.
Bu araştırma, amacı doğrultusunda Yin
(2003)’e göre nitel araştırma yöntemiyle gerçekleştirilmiş ve bütüncül tek durum
çalışması olarak desenlenmiştir. Araştırmanın katılımcıları koklear implant uygulama
sürecinde yer alan paydaşlar içerisinden amaçlı örnekleme yöntemiyle
belirlenmiştir. Katılımcılar koklear implant adayı çocuğu olan 4 ebeveyn, koklear
implant kullanıcısı çocuğu olan 4 ebeveyn, 5 KBB uzmanı doktor, 4 odyolog ve 2
işitme engelliler öğretmeninden oluşmaktadır. Başlıca veri toplama tekniği olarak
yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmış ve katılımcılarla bire bir
görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşme soruları alan
yazındaki bilgiler doğrultusunda hazırlanmış, uzman görüşleri alınarak son
haline getirilmiştir. Katılımcıların bilgileri demografik bilgi formu
aracılığıyla toplanmıştır. Görüşmeler gönüllülük esasına dayalı olarak
gerçekleştirilmiş, katılımcıların izni dahilinde ses kaydı alınmıştır. 19
katılımcı ile gerçekleştirilen görüşmeler ortalama 58 dakika sürmüştür. Veriler
tümevarım analizi yaklaşımı ile analiz edilmiştir. Analize hazırlık aşamasında
veriler yazıya dökülmüştür. Ham veriler düzenlenmiş, gözden geçirilmiş,
gruplanmış ve kodlanmıştır. Ortaya çıkan kodlar benzerliklerine ve
farklılıklarına göre sınıflandırılmış, birbirleri ile ilişkili olan kodlar bir
araya getirilmiştir. İlişkili olan kodlar şemsiye kavramlar altında
toplanmıştır. Bu sayede veri setlerini genel düzeyde açıklayan temalar ve alt
temalar oluşturulmuştur. Raporlaştırma aşamasında katılımcıların gerçek
isimleri gizli tutulmuş, katılımcılara kod isimler verilmiştir. Araştırma
süreci boyunca araştırmanın verilerine sadık kalınmış; verilerin toplanması,
analiz edilmesi ve raporlaştırma aşamasında herhangi bir ekleme ya da yanıltma
yapılmamıştır.
Verilerin analizi sonucunda çocuklarda
koklear implant uygulama sürecine ilişkin 8 temaya ulaşılmıştır. Bu temalar
işitme kaybının tanılanması, işitme kaybına müdahale, koklear implant kararı
verme, koklear implant ameliyatı, koklear implant ameliyatı sonrası
gereksinimler, çocukların koklear implant sonrası gelişimleri, ebeveynlerin beklentileri,
sorunlar ve öneriler şeklindedir. Sonuçlar ebeveynlerin, çocuklarının işitme
kaybı tanısını öğrenmelerinden itibaren süreç boyunca duygusal zorluklar
yaşadıklarını, çocuklarının işitme kaybına müdahale sürecine uyum sağlamada
duygusal desteğe ve çeşitli bilgi-becerilere gereksinim duyduklarını
göstermektedir. Ebeveynlerin yaşadıkları duygusal güçlükler, bilgilendirme ve
yönlendirmelerdeki aksamalar, Kİ uygulama sürecinin sekteye uğramasına yol
açabilmektedir. Olası aksaklıların önüne geçilebilmesi için paydaşlar
arasındaki iş birliğinin geliştirilmesine, aşamaların sistematik bir şekilde
takip edilmesine, ebeveynlerin bilgilendirme, yönlendirme ve psikososyal destekler
yoluyla güçlendirilmelerine gereksinim duyulmaktadır.