Eskişehir Adının Tarihsel Değişimi

Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, vol.26, no.3, pp.1435-1457, 2026 (TRDizin)

Yerleşim alanlarının isimleri o bölgenin tarihsel ve kültürel sürekliliği hakkında bilgi vermektedir. Anadolu kentlerinin

büyük bir kısmında adlandırma süreci açık biçimde izlenebilmekteyken Eskişehir adının kökeni, antik Dorylaion

(Şarhöyük), Karacahisar (Karacaşehir) nedeniyle literatürde tartışmalı bir nitelik taşımaktadır. Önceki araştırmaların büyük

bölümünde, Evliya Çelebi’nin “Müverrihler bu şehr içün sam binası olduğu içün Eskişehir” derler açıklamasından etkilenmiş

ve yapılan bu açıklamaya dayanılarak şehrin mimari yapısı eski göründüğü için bu ismi aldığı belirtilmiştir.

Bazı araştırmacılar ise Dorylaion (Şarhöyük) kentinin kalıntıları ile ilişkilendirerek eski kelimesinin antik kalıntılardan geldiğini

savunmuştur. Bu çalışmanın amacı, söz konusu yaklaşımlardan farklı olarak Eskişehir adının kökenine tarihsel

ve mekânsal süreklilik bağlamında yeni bir bakış açısı kazandırmaktır. Bu amaçla Bizans dönemi kaynakları, Selçuklu

dönemine ait Cacaoğlu Vakfiyesi, Osmanlı kronikleri ile Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde kente gelen seyyahların

kayıtları karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. İncelemeler sonucunda Eskişehir’in, antik Dorylaion ve Karacaşehir/Karacahisar’dan

bağımsız biçimde Selçuklular tarafından Sultan Tepesi anlamına gelen “Sultan Eyüğü / Sultan Öyüğü” olarak

adlandırılan, Osmanlı döneminde Sultanönü, günümüzde ise Odunpazarı adıyla bilinen yerleşimde kurulduğu tespit edilmiştir.

Eskişehir adının yazılı kaynaklarda ilk kez Âşık Paşazâde ve Neşrî tarihlerinde görülmesi, Osmanlı Beyliği’nin

kuruluş sürecinde Selçuklu dönemine ait bu yerleşimin “eski şehir” olarak algılanmasıyla ilişkilidir. Böylece Eskişehir adı,

Osmanlı siyasi teşkilatlanmasının genişlemesi sürecinde sancak sistemindeki alanların genişlemesi sonrası Selçuklu döneminde

kurulan günümüz Odunpazarı yerleşimini tanımlamak için Osmanlı devletine göre “eski” olan şehri adlandırmak için kullanılmıştır.