Research Information System
in: Antikçağdan 21. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi Ansiklopedisi. c. V Din, Hür Mahmut Yücel-Coşkun Yılmaz, Editor, İstanbul Büyüksehir Belediyesi Kültür A.S., İstanbul, pp.76-80, 2015
Paskalya (Paskha) Theophania ve Khristougenna (Noel) Bizans dünyasının en önemli dini bayramları (yortu) idi. Paskalya Yortusu, önem sırasına göre ilk sırada yer alıyordu. Yıldan yıla değişiklik gösterirdi ve daima yaz dönümünden sonra kutlanırdı. MS I-II. yüzyıllarda Paskalya, Doğu Hristiyan dünyasında Yahudi takvimine göre 14 Nisan’da yani İsa’nın Golgota Tepesi’nde çarmıha gerilerek ruhunu teslim ettiğine inanılan tarihte kutlanıyordu; bugünkü kullandığımız takvime göre mart/nisan arası. Batılı Hristiyanlar ise Paskalya’yı yazın dolunaydan sonraki ilk pazar günü kutlarlardı. Bu konuda her iki tarafın ruhani temsilcileri arasında pek çok sonuçsuz kalan tartışma yaşandı. Eusebius’un kaleme aldığı İmparator I. Konstantinos’un biyografisine göre, Hristiyanlar imparatorun tahta çıkışından önce Paskalya’yı Yahudilerle birlikte bazen 25 Mart’ta, bazen yazın ve bazen de kışın kutluyorlardı. Bu âdeti garip bulan imparator, Paskalya’nın farklı bir tarihte kutlanması için yeni bir düzenleme getirdi. 325 yılında İznik’te (Nikaia) toplanan ve Hristiyanlığın amentüsünün oluşturulduğu ilk konsilde alınan kararlardan biri de Paskalya’nın “Romalılar gibi” yılın dolunaydan sonraki ilk pazar günü (gündüz ve gecenin eşit uzunlukta olduğu gün) kutlanmasıydı.