Effects of Shaping Procedures on Cooperative Behavior During Haircut Routines in Children with Autism Spectrum Disorder

Creative Commons License

İnce G.

ANKARA UNIVERSITY FACULTY OF EDUCATIONAL SCIENCES JOURNAL OF SPECIAL EDUCATION, vol.13, no.1, pp.1-13, 2026 (ESCI)

Abstract

Giriş: Saç kesimi sosyal kabul, kişisel bakım ve hijyen için oldukça önemlidir. Ancak, otizm spektrum bozukluğu olan birçok çocuk saç kesimi sırasında önemli zorluklar yaşamakta ve bu süreçte saldırganlık, kendine zarar verme ve ortamdan kaçma girişimleri gibi problem davranışlar sergileyebilmektedir. Bu çalışmada şekil verme stratejisinin otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarda saç kesimi sırasında iş birliğini artırma üzerindeki etkililiği incelenmiştir. Yöntem: Bu çalışmaya otizm spektrum bozukluğu tanısı almış üç erkek çocuk dâhil edilmiştir. Araştırmada, katılımcılar arası çoklu başlama düzeyi deseni içinde değişen ölçütler deseni kullanılarak 16 basamaklı saç kesimi prosedürü kademeli olarak öğretilmiştir. Ayrıca uygulama sürecine ve elde edilen sonuçlara ilişkin ebeveyn görüşleri yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanarak çalışmanın sosyal geçerliği değerlendirilmiştir. Bulgular: Bulgular, iş birliğine dayalı davranışlarda belirgin bir iyileşme olduğunu ve tüm katılımcıların müdahale sonunda saç kesimi sürecini başarıyla tamamladıklarını göstermiştir. Kazandırılan bu becerilerin kalıcılığı sağlanmış ve ek bir öğretim uygulanmaksızın gerçek kuaför salonlarına genellendiği görülmüştür. Müdahalelerin ardından ebeveynlerle yapılan görüşmelerden elde edilen bulgular, saç kesimi sırasında problem davranışların sergilenmediğini ve çocukların süreci daha rahat deneyimlediklerini ortaya koymuştur. Tartışma: Araştırmanın bulguları saç kesimi sırasında iş birliği becerilerinin kazandırılmasında, bu becerilerin sürdürülmesinde ve genellenmesinde şekil verme stratejisinin etkili olabileceğini göstermektedir. Ayrıca, bu becerilerin günlük yaşamda desteklenmesinin, çocukların ve ailelerinin yaşam kalitesine olumlu katkılar sağladığı söylenebilir. Gelecek çalışmalarda, saç kesimi sürecine saç yıkama ve fön çekme basamaklarının eklenmesi önerilmektedir. Anahtar sözcükler: Otizm, saç kesimi, iş birliği, öz bakım becerisi, şekil verme.