Research Information System
Osmanlı'nın Kuruluşu ve Bursa'nın Fethi Sempozyumu, Bursa, Turkey, 27 - 28 March 2026, vol.1, pp.1-2, (Summary Text)
Bizanslı
tarihçilerin gözünde Türkler, 14. yüzyılın ilk yarısından başkent
Konstantinopolis'in fethine (29 Mayıs 1453) kadarki dönemde Bizans
İmparatorluğu’nun başlıca düşmanıydı. Georgios Pachymeres, Nikephoros Gregoras
ve İoannes Kantakuzenos özelinde üç Bizanslı tarihçi, Türkleri genellikle “Persler
(Πέρσαι)” olarak
tanımlar. Bu terim, esas olarak coğrafîdir, çünkü Geç antik çağ ve Orta Bizans
döneminde Perslerin işgal ettiği bölgeyi, bu dönemde Türklerin ele geçirdikleri
bölgeyle ilişkilendirirler. “Persler” terimi, Bizanslıların hafızasında antikçağdaki
Med savaşları ve özellikle 7. yüzyıldaki Bizans-Pers savaşlarıyla ilişkilendirilir.
Aynı zamanda, Türklerden Persler olarak bahseden Bizanslı tarihçilerin onları
7. yüzyıla kadar antik Yunanlıların ve Bizanslıların en büyük düşmanıyla
özdeşleştirdikleri ileri sürülebilir. Böylece düşmanı bir yandan “yücelterek”,
Bizanslıların düşmana karşı çabalarını “överken” diğer yandan kendi
yenilgilerini ve zayıflıklarını da haklı çıkarmak çabası içine girdikleri
görülmektedir. Öte yandan, başlıca düşmanlarını Hagarinoi (Pachymeres) ve
İsmailitai (Gregoras) gibi dinsel tanımlamalarla da anmaktadırlar. Bizanslılar
için Türkler her şeyden önce “barbarlar” bir halktır; bu durum, üç tarihçinin
de onlara bu özel terimle sık sık atıfta bulunmasından açıkça anlaşılmaktadır.
Bu terimin kullanılması Bizanslılar açısından İmparatorluk arazisindeki
genişlemeleri ve savaşlarda neden oldukları yıkımla doğrudan bağlantılıdır.
Bununla birlikte özellikle İoannes Kantakuzenos, iktidar savaşına giriştiği
İmparator V. İoannes Palaiologos’a karşı askerî destek almak amacıyla Aydınoğlu
Umur Bey ve Orhan Gazi ile ittifak kurması gibi nedenlerle eserinde olumsuz
özelliklerinden dem vurduğu Türkleri artık “savaşta bilgelik ve deneyime
sahip”, “cesur”, “gözü pek” ve “cüretkâr” bir halk olarak nitelendirmeye başlar.
Bu hususta Türkler hakkında epey olumsuz ifadeler kullanan diğer iki Bizanslı
tarihçinin de Kantakuzenos ile benzer ifadeler kullanmaya başlaması Türklerin
Bizanslıların gözündeki imajının doğrudan dönemin tarihsel-politik olaylarıyla
ilişkili olduğunu göstermektedir.
Bu
çalışmada 14. yüzyıl Bizans tarih yazınındaki Türk imajının Bizanslılar ve
Türkler arasındaki siyasî ve askerî gelişmeler ve dönemin Bizans
İmparatorluğunda yaşanan iç mücadeleler bağlamında değerlendirilmesi
amaçlanmaktadır.