Türk Mutfağında Menemenin Anlatıya Dönüşümü Üzerine Bir Söylem Analizi

Creative Commons License

Yıldız E.

International Journal of Social and Humanities Sciences Research, vol.13, no.135, pp.1631-1645, 2026 (Peer-Reviewed Journal)

Abstract

Bu araştırmanın amacı, Türk mutfağının gündelik ve sıradan bir ürünü olarak algılanan menemenin, söylem aracılığıyla nasıl çok katmanlı bir kültürel anlatıya dönüştürüldüğünü yapısal ve eleştirel bir yaklaşımla analiz etmektir. Çalışma, menemenin sosyo-kültürel bağlam içerisinde nasıl anlam ve değer kazandığını ortaya koymayı hedeflemektedir. Araştırmada nitel araştırma deseni benimsenmiş ve veriler yarı yapılandırılmış  görüşmeler aracılığıyla elde edilmiştir. Amaçlı örnekleme yöntemi doğrultusunda belirlenen on katılımcıdan elde edilen veriler, Fairclough’un eleştirel söylem analizi yaklaşımı temel alınarak çözümlenmiştir. Analiz sürecinde katılımcıların dilsel tercihleri, metafor kullanımları ve anlamlandırma pratikleri söylemsel bağlamları içerisinde değerlendirilmiştir. Ortaya çıkan anlam örüntülerinin sistematik biçimde sınıflandırılabilmesi amacıyla tematik analizden yararlanılmıştır. Araştırma bulguları, menemenin söylemsel düzeyde dört temel tema etrafında inşa edildiğini göstermektedir: (1) domatesin Türk mutfağına entegrasyonu üzerinden şekillenen  tarihsel dönüşüm söylemi, (2) ortak tüketim pratiği üzerinden kurulan sosyolojik bağ ve kültürel aidiyet söylemi, (3) modern yaşam koşullarına uyum sağlayan öğün esnekliği ve pragmatik kullanım söylemi ve (4) form  esnekliği üzerinden gelişen kimlik tartışmaları ve uluslararası temsil söylemi. Bu bağlamda menemenin; ritüelistik, eşitlikçi ve pragmatik anlamlar üreten çok katmanlı bir kültürel yapı olarak söylemsel biçimde yeniden üretilebileceği tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, gıdaların söylem aracılığıyla yeniden inşa edilebilecek kültürel metinler olabileceğini ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda menemen; tarihsel adaptasyon, toplumsal aidiyet ve modern yaşam pratiklerinin kesişiminde konumlanan dinamik bir gastronomi unsuru olarak değerlendirilmektedir. Çalışma, gastronomi literatürüne yiyeceklerin anlam üretim süreçlerine odaklanan kuramsal bir açılım sunmaktadır. Ayrıca elde edilen bulgular, yiyecek içecek işletmelerinde menemenin hikâyeleştirme temelli pazarlama stratejileriyle yeniden konumlandırılabileceğini göstermektedir.