Akademik Veri Yönetim Sistemi
VIII. Uluslararası Yeni Medya Konferansı, İstanbul, Türkiye, 4 - 05 Aralık 2025, (Yayınlanmadı)
Günümüzde sosyal medya platformlarında içerik akışı, giderek algoritmik kişiselleştirme mekanizmaları tarafından şekillendirilmektedir. Kullanıcıların ana sayfada, hikâyelerde, Reels’te ya da Keşfet/For You bölümlerinde gördükleri içerikler, bu sistemlerin seçimine göre sıralanmaktadır. Kişiselleştirilmiş içerikler bir taraftan bilgiye ve eğlenceye hızlı erişim sağlarken, diğer taraftan kullanıcıların ne gördükleri, neye ne kadar süre ayırdıkları ve platformda nasıl konumlandıkları üzerinde görünmez bir denetim hissine yol açabilmektedir. Literatürde kişiselleştirme çoğunlukla teknik performans, etkileşim ve pazarlama verimliliği üzerinden ele alınırken, eleştirel çalışmalar mahremiyet, gözetim, filtre balonları ve manipülasyon risklerini vurgulamaktadır. Buna karşın, kullanıcıların kişiselleştirilmiş içerikleri nasıl hissettikleri, nasıl anlamlandırdıkları ve özerklik algılarını nasıl kurdukları sınırlı biçimde tartışılmaktadır. Bu yönüyle çalışma, sosyal medyada algoritmik kişiselleştirmeye ilişkin tartışmaları kullanıcıların öznel duyuşsal ve bilişsel deneyimlerini merkeze alarak derinleştirmekte ve literatüdeki kullanıcı odaklı nitel bilgi eksikliğini gidermeye katkı sunmaktadır. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik desen kullanılarak, 22 sosyal medya kullanıcısıyla derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Niteliksel analiz sonucunda a) algoritmik yönlendirilme ve mahremiyet kaygısı, b) içerik kısıtlılığı ve c) sosyalleşme ve içerik deneyimi bütünlüğü temaları ortaya konulmuştur. Bulgular, katılımcıların kişiselleştirilmiş akışlarda belirgin bir yönlendirilmişlik hissettiklerini ve bu hissi platform deneyimlerinin bilişsel ve duyuşsal boyutlarını biçimlendiren bir unsur olarak anlamlandırdıklarını göstermektedir. Bu nedenle katılımcılar, veri kullanımına ilişkin daha açık ve anlaşılır bilgilendirme yapılmasını beklemektedir. Böylece platforma duyulan güvenin ve kontrol algısının artacağı düşünülmektedir. Öte yandan, arayüzün kolay kullanımı gibi teknik avantajlar deneyimi daha akıcı kılmakla birlikte reklam yoğunluğu kullanıcı deneyimini olumsuz biçimlendiren temel sorunlardan biri olarak dile getirilmiştir. Katılımcı beklentileri doğrultusunda platformların reklamsız kullanım seçeneklerini daha erişilebilir hâle getirmesi, öneri sistemlerinin işleyişine dair şeffaflığı artırması ve önerileri daha niş ve çeşitli içeriklerle zenginleştirmesi önemli görülmektedir. Son olarak, tartışma ve paylaşım araçları platformlarda zaten mevcut olmakla birlikte bu araçların içerik etrafında daha nitelikli topluluk etkileşimi ve yapıcı geri bildirim üretimini teşvik edecek biçimde geliştirilmesi önerilmektedir.