RESİMSEL MEKÂNDA ANLAMIN KURULUMU: RESİMDEKİ ALANIN NESNE-FİGÜR İLİŞKİLERİ
in: Mimarlık ve Plastik Sanatlarda Mekânın Temsili, AKYILDIZ NİHAL ARDA, Editor, Pegem Akademi, Ankara, pp.65-82, 2025
- Publication Type: Book Chapter / Chapter Research Book
- Publication Date: 2025
- Publisher: Pegem Akademi
- City: Ankara
- Page Numbers: pp.65-82
- Editors: AKYILDIZ NİHAL ARDA, Editor
- Open Archive Collection: AVESIS Open Access Collection
- Anadolu University Affiliated: Yes
Abstract
RESİMSEL MEKÂNDA ANLAMIN KURULUMU: RESİMDEKİ
ALANIN NESNE-FİGÜR İLİŞKİLERİ
Elif
BEYAZ KARDEŞ[1]
Özet
Bu bölüm, resim sanatında mekânın
yalnızca bir arka plan değil, anlam üretiminin temel belirleyicilerinden biri
olduğunu vurgulamayı amaçlamaktadır. Mekânın kendisi; tarihsel olarak değişen
kullanım biçimleri, izleyicinin algı süreciyle kurduğu ilişki ve figür ile
nesnelerin sahne üzerindeki konumlanışı üzerinden incelenmiştir. Antik dönemden
beri temsil edilen mekânın, modern ve çağdaş sanatta çok katmanlı bir yapıya
evrilmesi görülmektedir. Bu çerçevede mekân; fiziksel, algısal ve anlatısal
boyutlarıyla birlikte ele alınmış; resimdeki alanın figür ile nesneleri nasıl
dönüştürdüğü ve alanın anlamını nasıl yeniden tanımladığı incelenmiştir.
Figür-nesne-mekân ilişkisinin tek yönlü bir kompozisyon unsuru olmaktan çıkıp
karşılıklı bir üretim sürecine dönüştüğü gösterilmiştir. Resim yüzeyinde
kurulan atmosfer, yoğunluk, boşluk, sınır ve geçiş gibi öğelerin, izleyicinin
görüntüyle temas kurma biçimini doğrudan etkilediği vurgulanmıştır.
İç ve dış mekân ayrımı kadar, eşik
niteliği taşıyan ara mekânlar da anlamın kurulmasında önemli bir rol
üstlenmektedir. Bu nedenle resimsel mekân denildiğinde, yalnızca fiziksel bir
sahne düşünülmemektedir. Mekân, figürün eylemlerini, konumunu ve varoluşsal
yükünü taşıyan bir ilişkisellik alanı olarak da değerlendirilmiştir. Bu bölüm,
sanatçı açısından salt mekânın bir ifade aracına dönüşme sürecini de ele
almaktadır. Ayrıca mekânsal tercihlerle ruh hâli, anlatı ve düşünsel arka plan
arasındaki bağları irdelemektedir. İzleyicinin mekânı algılama biçiminin,
resmin sunduğu yönlendirmeler ve boşluk–dolu alan kurgusu üzerinden
şekillendiği tartışılmıştır. Güncel resim pratikleri bağlamında mekân, sabit
bir dekor olmaktan çok, hareket eden, değişen ve figürün anlamını yeniden kuran
bir unsur olarak ele alınmıştır. Sonuç olarak bu bölüm, resimsel mekânda
anlamın; figür, nesne, alan üçgeninde ortaya çıkan çok katmanlı ilişkilerin bir
ürünü olduğunu savunmakta ve resimdeki mekânın, görünür olandan daha fazlasını taşıyan
bir düşünsel alan sunduğunu göstermektedir.
Anahtar
Kelimeler: Mekân
Kuramı, Görsel Yapı, Sanatsal Temsil, Anlam Kurulumu, Görsel Anlatı.