Postmodern epistemik galat paradoksu: Üretken yapay zekâ kullanımı için bir etiketleme çerçevesi

Öncü S. E., Bozkurt A., Elibol H., Özer F.

Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, vol.12, no.2, pp.1-26, 2026 (Peer-Reviewed Journal)

Abstract

Üretken Yapay Zekâ (ÜYZ) kullanımının artmasıyla birlikte şeffaflık, doğrulanabilirlik ve akademik dürüstlük sorunları çevrim içi ortamlarda daha görünür hâle gelmiştir. ÜYZ araçları kişiselleştirme, öğrenci desteğini ölçekleme ve öğrenme analitiği açısından önemli fırsatlar sunarken, kaynağı belirsiz sentetik içeriklerin yayılımını hızlandırarak bilginin güvenilirliğini de zayıflatabilmektedir. Bu durum, bilginin doğruluk iddiasıyla dolaşıma girip zamanla hatalı biçimde yeniden kurulmasını ifade eden “epistemik galat anlatıları” kavramı çerçevesinde ele alınmaktadır. Çalışma, ÜYZ kullanımının etik ve sorumlu biçimde raporlanmasına yönelik iki katmanlı bir şeffaflık çerçevesi önermektedir. Bu kapsamda, katkı türünü nitel olarak sınıflandıran aiTARAS yaklaşımı ile katkı yoğunluğunu 0–6 arasında sayısallaştıran aiLE ölçeği birlikte sunulmaktadır. Sonuç olarak çalışma, çevrim içi ortamlarda ÜYZ kullanımını görünür, karşılaştırılabilir ve denetlenebilir kılmaya yönelik ölçeklenebilir bir kavramsal katkı sunmaktadır.